Phoso ya Sebapadi
Tumelo ya hore sephetho “se a lebellwa” hobane ha se a hlaha nako e itseng.

Kamora tse kgubedu tse leshome monyetla wa e ntsho e ntse e le 18/37. Lebidi ha le boloke rekoto mme ha le kolote letho.
Phoso
Ha e kgubedubeteKgubeduBete ya tefo e lekanang ho dinomoro tse 18 tse kgubedu. Sefora: rouge.Bala kaofela → e hlahile makgetlo a leshome, dibapadi tse ngata di utlwa hore e ntshobeteNtshoBete ya tefo e lekanang ho dinomoro tse 18 tse ntsho. Sefora: noir.Bala kaofela → “e a lebellwa” mme di beta ka hona. Tse ding di utlwa hore e kgubedu “e a tjhesa” mme di beta yona. Ka bobedi di nahana ho tloha tatelanong e seng e fetile ho ya potolohong e so ka e etsahala. BolodisebediswaBoloBolo e nyane e qhalwang tseleng kgahlano le rotor. Dibolo tsa sejwalejwale ke tsa ivorine kapa Teflon, 18–21 mm.Bala kaofela → ha e tsebe hore dipotoloho tse leshome tsa ho qetela e ne e le dife; mekotlanadisebediswaMokotlanaE nngwe ya dikarolo tse 37 tse nang le dinomoro hodima rotor. Hape: slot, cup.Bala kaofela → e boholo bo tshwanang le ba hora e fetileng; monyetladipaloMonyetlaMonyetla wa sephetho, ho tloha ho 0 ho isa ho 1 kapa 0% ho isa ho 100%. Nomoro e le nngwe: 1/37 = 2.70%.Bala kaofela → wa e ntsho ke 18/37 jwalo ka mehla.
Hobaneng e utlwahala e le nnete
Nakong e telele dikarolo tsa e kgubedu le e ntsho di a atamela ho 18/37 ka nngwe. Molao wa dipalo tse kgolodipaloMolao wa dipalo tse kgoloKarolelano ya diphetho tse ikemetseng e atamela boleng bo lebelletsweng ha palo ya diteko e ntse e eketseha.Bala kaofela → o tiisa seo. Empa ho atamela ho etsahala ka ho fokotswa, eseng ka ho lokiswa: kamora dipotoloho tse ding tse 1,000, tse kgubedu tse leshome tse eketsehileng ke phoso e nyane karolong, eseng hobane e ntsho e tshwere empa hobane sampole e holile. Ha ho mokgwa o etsang hore e ntsho e be le monyetla o moholo, mme molao wa dipalo tse kgolo ha o hloke o jwalo.
Monte Carlo, 18 Phato 1913
E ntsho e ile ya hlaha makgetlo a 26 ka tatellano tafoleng ya Casino de Monte-Carlo. Ho tloha ho e ka bang e ntsho ya leshome le metso e mehlano, dibapadi di ile tsa phuthehela ho e kgubedu, di atisa ka bobedi hape le hape, potoloho ka nngwe e “tiile ho feta” e fetileng. Khasino e ile ya hlola difranka tse dimilione. Tatelano eo e ne e na le monyetla wa 1 ho dimilione tse 137 ho tloha ho e ntsho ya pele, mme monyetla wa hore e tla qetella e etsahetse kae kapa kae dikhasinong tsa lefatshe e ne e batla e le bonnete. Ke lona lebaka leo phoso ya sebapadi hape e bitswang phoso ya Monte Carlo.
Ha ho letho le makatsang. E etsahala hang ho tse 44.
Dibapadi di qala ho hlokomela. E kgubedu “e a lebellwa”.
Tafole e tletse batho. Ditjhelete tsa bete ho e kgubedu di atiswa ka bobedi kamora tahlehelo ka nngwe.
Maruo a a lahleha. E ntsho ka nngwe e ntjha e etsa hore e kgubedu e utlwahale e tiile le ho feta.
Tatelano e a fela. Khasino e hlotse difranka tse dimilione ho batho ba betang kgahlano le tatelano e neng e sa kgone ho “tseba” hore ke tatelano.
Letsoho le tjhesang
Ho tshehetsa mmala hobane o tatelanong ke phoso yona eo e fetotsweng: ho lebelletswe hore tatelano e tswele pele sebakeng sa hore e fele. Ditsebi tsa kelello di e bitsa letsoho le tjhesangtumelo ya bohataLetsoho le tjhesangTumelo ya hore tatelano ya ho hlola, kapa ya sephetho se le seng, e etsa hore e nngwe e be le monyetla o moholo. Lebiding ke phoso ya sebapadi e fetotsweng.Bala kaofela →, ho latela phuputso ya 1985 ya Gilovich, Vallone le Tversky e ileng ya batla tatelano ho thunyeng ha basketball mme ya se fumane letho ho feta monyetla. Ka 2018 Miller le Sanjurjo ba bontshitse hore teko ka boyona e ne e sekametse: rekotong e kgutshwane, karolo ya ho kenya hanghang kamora ho kenya e tswa ka tlase ho sekgahla se akaretsang sa sethunya ka karolelano, kahoo sebapadi se se nang letsoho le tjhesang ho hang se shebahala se bata hanyane. Ha ho lokisitswe, data yona eo e bontsha letsoho le tjhesang le lenyane. Motho a ka futhumala; lebidi ha le na maemo ao le ka bang ho ona. Dibapadi tse ding di dumela dintho tsena ka bobedi ka nako e le nngwe, hore tatelano e tswela pele ho fihlela e “le telele haholo” ebe e a fela. Lebiding le lekanang mofuta o mong le o mong o na le boleng bo lebelletswengdipaloBoleng bo lebelletswengSephetho sa karolelano ka bete ka nako e telele. −1/37 ya tjhelete ya bete bakeng sa bete e nngwe le e nngwe e tlwaelehileng ya Yuropa.Bala kaofela → bo tshwanang le ho kgetha mmala ka ho betsa tjhelete ya tshepe: −2.70% ya tjhelete ya bete.
Tafoleng ya nnete
Croson le Sundali (2005) ba shebile dihora tse 18 tsa video ya tshireletso ya tafole e le nngwe ya zerolebidiZeroMokotlana o le mong o motala oo ho seng bete ya tefo e lekanang, ya dozen kapa ya kholomo e o koahelang; mohlodi wa molemo wa khasino. Hape: zero e le nngwe, 0.Bala kaofela → tse pedi khasinong e kgolo Reno: dibapadi tse 139 di beha dibete tse 24,131. Ho dibete tsa tefo e lekanangbeteBete ya tefo e lekanangKgubedu/ntsho, tse sa lekaneng/tse lekaneng, tse hodimo/tse tlase. Dinomoro tse 18, e lefa 1:1.Bala kaofela →, dibapadi di ne di arohane hoo e ka bang ka ho lekana pakeng tsa ho latela tatelano tse kgutshwane le ho di hanyetsa. Kamora tse hlano tsa mofuta o le mong ka tatellano di ne di sekamela kgahlano le tatelano, mme kamora tse tsheletseng kapa ho feta, 85% ya dibete tsa tsona di ne di le lehlakoreng le leng. Dibapadi tsona tseo di ile tsa bontsha letsoho le tjhesang ka botsona: kamora ho hlola ho dinomoro di ne di kwahela dinomoro tse 13.6 potolohong e latelang ka karolelano, kgahlano le tse 9.2 kamora tahlehelo. Lebidi la tsona le ne le sa bontshe letshwao la leeme, kahoo ha ho le e nngwe ya dintho tsena e ileng ya fetola seo leha e le sefe sa tsona se neng se ka se lebella.
Ka ntle ho khasino
Ho hula hona hona ho hlaha moo diqeto tsa nnete di etswang teng. Clotfelter le Cook (1993) ba latetse papadi ya dinomoro ya letsatsi le letsatsi ya Maryland: tjhelete e betilweng nomorong e ne e theoha haholo hang ha e se e ntshitswe mme ho nka dikgwedi hore e kgutle, leha ho ntshwa ho se na mohopolo. Chen, Moskowitz le Shue (2016) ba e fumane hara ditsebi. Baahlodi ba botshabi ba United States ba ne ba na le monyetla o phahameng ka diphesente tse fihlang ho 3.3 wa ho hana nyewe haeba ba ne ba amohetse e fetileng. Baahlodi ba baseball ba ne ba na le monyetla o tlase ka dintlha tse 1.5 wa ho bitsa strike kamora ho bitsa e nngwe, le ho feta habedi ho feta moo ho dikgwahlo tse haufi. Tekong ya tshimo le diofisiri tsa dikadimo tse lefuwang tefo e tsitsitseng, ho fihla ho 9% ya diqeto di ne di fetotswe ka tsela ena. Dinyewe di ne di tla ka tatelano e sa reruwang, kahoo qeto ya ho qetela e ne e sa bolele letho ka e latelang, jwalo ka ha potoloho ya ho qetela e sa bolele letho ka e latelang.

Phoso ya sebapadi e fetotsweng
Rafilosofi Ian Hacking (1987) o ile a reha mofuta wa boraro. Motho o kena ka phaposing, o bona ditaese tse pedi di wa e le six tse pedi mme o etsa qeto ya hore di tlameha ebe di se di thellisitswe makgetlo a mangata. Ho thellisa ho hong le ho hong ho na le monyetla o lekanang wa ho ba six tse pedi, ho thellisa ha pele ha mantsiboya kapa ha sekete, kahoo pono eo ha e bolele letho ka hore na papadi e qadile neng. Ho roulette ke sebapadi se fihlang botong e bontshang tse kgubedu tse robedi mme se etsa qeto ya hore tafole e tlameha ebe e ne e potoloha dihora ho di hlahisa. Phoso e tlwaelehileng e bala nako e fetileng ka hare ho potoloho e latelang; ena e bala pono e sa tlwaelehang ka hare ho nako e fetileng eo ho seng motho ya e boneng.
Setsebi sa kelello se neng se e dumela
Phoso ena e bile le basireletsi ba rutehileng. Setsebi sa kelello sa Jeremane Karl Marbe o ile a sheba direjistara tse nne tsa tswalo tse 49,152 ka nngwe, a fumana hore tatelano e telele ka ho fetisisa ya bashanyana kapa ya banana ka tatellano e ne e le 17, mme a etsa qeto ya hore tatelano tse telele di sa tlwaeleha ho feta kamoo monyetla o dumellang kateng, kahoo tatelano e etsa hore sephetho se seng se be le monyetla o moholo. Monyetla feela o bolela ho fapana: ho ditswalo tse 196,608 tatelano ya 17 kapa ho feta e hlaha hoo e ka bang makgetlo a mane ho a mahlano. Marbe o ne a fumane hantle seo tatelano e sa reruwang e shebahalang ka sona. Epstein (2013) o pheta taba ena; Monyetla wa Tatelano ya Diphetho ho Roulette o fana ka mofuta wa roulette.

Moo phoso e sa sebetseng teng
Hoja lebidi le ne le na le leeme la motjhini, dipotoloho tse fetileng di ne di tla fana ka tlhahisoleseding, hobane e ne e tla ba bopaki ka mekotlana ho ena le ka lehlohonolo. Eo ke taba ya Laboratori ya Roulette, mme e hloka dipotoloho tse dikete ho tswa lebiding le le leng le tsebahalang ho bolela letho. Bakeng sa tatelano ya tse kgubedu tse leshome lebiding le sa tsejweng, tlhaloso ya leeme e na le monyetla o monyane haholo ho feta ya monyetla.
Dipotso
Tjhe. E sebetsa ketsahalong efe kapa efe e iphetang e ikemetseng: ditaese, ditjhelete tsa tshepe, dinomoro tsa lothari.
Dikarolo di tla atamelana. Sephetho sa hao se tla ntse se le e ka bang −2.70% ya seo o se betileng.
Ha ho molao wa dikarolelano. Ho na le molao wa dipalo tse kgolo, mme o sebetsa ka ho fokotsa.
Monate wa Dipalo
Leka tsena ka bowena pele. Tharollo e nngwe le e nngwe e kwetswe; e bule ha o se o itokiseditse.
Kamora diphoso tse 10 tsa tjhelete ya tshepe, e bontsha dihlooho tse 7 le mehatla e 3. Kamora diphoso tse 1,000 e bontsha dihlooho tse 517 le mehatla e 483. Na mehatla e ile ya fihlella?
Bontsha tharollo
Karabo Tjhe. Sekgeo se hodile ho tloha ho 4 ho ya ho 34. Ke kamano feela e ileng ya atamela tekano.
Kamano ya dihlooho le mehatla e theohile ho tloha ho 7/3, hoo e ka bang 2.33, ho ya ho 517/483, hoo e ka bang 1.07. Ke molao wa dipalo tse kgolodipaloMolao wa dipalo tse kgoloKarolelano ya diphetho tse ikemetseng e atamela boleng bo lebelletsweng ha palo ya diteko e ntse e eketseha.Bala kaofela → o sebetsang.
Sekgeo pakeng tsa tsona se hodile, ho tloha ho 4 ho ya ho 34. Ka tjhelete ya tshepe e lokileng sekgeo sa hoo e ka bang 30 kamora diphoso tse 1,000 se a tlwaeleha: sekgeo se tlwaelehileng se hola hoo e ka bang le motso wa sekwere wa palo ya diphoso, ha kamano yona e ntse e lebella ho 1.
Ha ho letho le ileng la hulela mehatla morao. Bongata ba pele ba dihlooho bo ile ba fokotswa ke diphoso tse 990 tse latelang, ha bo a ka ba lokiswa.
Phosa tjhelete ya tshepe makgetlo a mane mme o shebe feela diphoso tse tlang hang kamora hlooho. Ke karolo efe ya tseo e leng dihlooho? E bale bakeng sa e nngwe le e nngwe ya ditatelano tse 16 tse ka bang teng mme o nke karolelano ya dikarolo. Na ke 50%?
Bontsha tharollo
Karabo Tjhe. Ke 17/42, hoo e ka bang 40.5%. Ha o sheba ka tsela ena, tjhelete ya tshepe e lokileng e bonahala e eba “e batang” kamora hlooho.
Thathamisa ditatelano tse 16. Tse pedi tsa tsona, TTTT le TTTH, ha di na hlooho ho diphoso tse tharo tsa pele, kahoo ha ho letho le latelang hlooho; ho sala tse 14. (H = hlooho, T = mohatla.)
Ho e nngwe le e nngwe, nka diphoso tse latelang hlooho mme o fumane karolo eo e leng dihlooho. HHHH e fana ka 3 ho 3. HHHT e fana ka 2 ho 3. HTHT e fana ka 0 ho 2. Ha o feta ho tsohle tse 14: ditatelano tse tsheletseng di fana ka 0, tse nne di fana ka 1/2, e le nngwe e fana ka 2/3 mme tse tharo di fana ka 1 (HHHH, THHH le TTHH).
Kopanya dikarolo: 4 × 1/2 + 2/3 + 3 = 17/3. Arola ka 14: 17/42 ≈ 40.5%.
Ha ho phoso e ratang mohatla; e nngwe le e nngwe ke 50–50. Ho sekama ho tswa ho etseng karolelano tatelano ka tatelano: tatelano e tletseng dihlooho e na le diphoso tse ngata tsa ho shejwa empa e balwa hang, ho tshwana le tatelano e nang le e le nngwe feela. Miller le Sanjurjo (2018) ba bontshitse hore phuputso ya 1985 ya “hot hand” e ne e lekantse dibapadi tsa yona tsa basketball ka tsela ena, kahoo dibapadi tse neng di bonahala di sa atise ditatelano ho feta monyetla di ne di hlile di di atisa hanyane.
Ho phomola ka metlae

Ho fokotswa, eseng ho lokiswa. Lebidi ha le kolote letho.
Mehlodi
- Feller, W. An Introduction to Probability Theory and Its Applications, Vol. 1.
- Schwartz, D. G. Roll the Bones: The History of Gambling.
- Ethier, S. N. The Doctrine of Chances: Probabilistic Aspects of Gambling.
- Epstein, R. A. The Theory of Gambling and Statistical Logic, 2nd ed.
- Croson, R. & Sundali, J. “The gambler’s fallacy and the hot hand: empirical data from casinos.”
- Chen, D. L., Moskowitz, T. J. & Shue, K. “Decision making under the gambler’s fallacy: evidence from asylum judges, loan officers, and baseball umpires.”
- Clotfelter, C. T. & Cook, P. J. “The ‘gambler’s fallacy’ in lottery play.”
- Gilovich, T., Vallone, R. & Tversky, A. “The hot hand in basketball: on the misperception of random sequences.”
- Miller, J. B. & Sanjurjo, A. “Surprised by the hot hand fallacy? A truth in the law of small numbers.”
- Hacking, I. “The inverse gambler’s fallacy: the argument from design. The anthropic principle applied to Wheeler universes.”